A ilustradora e novelista gráfica selecciona tres obxectos vinculados á súa identidade e á súa visión sobre a migración para a nosa vitrina dixital.
Quan Zhou (Alxeciras, 1989) é ilustradora, novelista gráfica, divulgadora e podcaster. Nas primeiras páxinas da súa novela Gazpacho Agridulce podemos ver unha serie de viñetas que narran o seu nacemento: nun taxi de camiño ao hospital. A súa obra, chea de humor, conforma tamén un espazo para mergullarse no que supón medrar entre dúas culturas.
Ao principio da conversa, mencionamos a palabra “migrante de segunda xeración” e acláranos: “Non me gusta nada iso de migrantes de segunda xeración, non son migrantes. Sempre o recalco porque fomenta a alteridade. É simplemente unha muller española de orixe chinesa porque, se non, perpetúase a idea de que somos invitadas, como se sempre viñésemos de fóra. As nosas historias son diferentes e non pasa nada”.
Quan explica o proceso que viviu arredor da construción da súa identidade: “A identidade non é estática, tratar de medir matematicamente a onde pertences paréceme un debate estéril. Cando a xente me pregunta, eu digo ‘Que prefires, que che corten unha man ou unha perna?’ Porque é o que me estás a pedir, unha parte de min que segue sendo miña. O é e o será durante o resto da miña vida. Así que unha vez que cheguei a esa conclusión, a esa identidade, síntome mellor”.
Co primeiro obxecto que escollera para a súa vitrina dixital mira cara atrás: unha foto de voda dos seus pais que se sacaron moitos anos despois de casar.
Quan defínese como andaluza, pero di que en Málaga, hoxe en día, chámanlle en inglés: “A xente non espera que con esta cara compartamos o mesmo contexto”. Sobre a evolución do racismo ao longo dos anos reflexiona: “O Ministerio agora, de repente, ten unha conta en Instagram que di ‘Sen racismo’, e teñen un número de teléfono, e antes non había nada. Pero seguen existindo os CIES, segue habendo xente que morre nas fronteiras e a min, o día que me descuido, hai un neno insultándome pola rúa. Non difire moito da miña infancia. Ademais, co auge da extrema dereita en Europa e Estados Unidos, non sei onde vai acabar a cousa”.
Na súa novela Gazpacho Agridulce narra a súa infancia e adolescencia no restaurante chinés que tiñan os seus pais. Rememorando isto, conta que nunha conversa que tivo coa activista Safia El Aaddam reflexionaron sobre como as distintas culturas conciben a infancia: “A concepción occidental é que os nenos teñen que ser nenos, pero hai culturas nas que as infancias non se alongan tanto. Non se trata de que un neno teña que traballar, senón doutras formas de vivir a infancia e crear apego. Ela díxome: igual o desapego é deixar un neno de catro meses na gardería, e noutras culturas a nai lévase o bebé. O choque aparece cando o teu contorno fai o contrario, pero é tamén unha maneira de ver como a migración coida aos seus fillos”.
O segundo obxecto que escollera para a súa vitrina dixital pódese saborear e, para Quan, é unha viaxe sensorial que a leva directamente á infancia: o viño de arroz fermentado.
No seu libro La Agridolce Vita, Quan percorre varios países atopándose neles coa diáspora chinesa. Sobre estas viaxes reflexiona: “Para min foi un punto de encontro da diáspora, de ver o que fixo a migración doutro sitio. Alí hai algo que me fai sentirme en casa: non China en si, senón os Chinatowns, ver o que fixo a migración chinesa ao asentarse nun lugar. Dáme moita familiaridade”.
Para Quan Zhou, honrar aos maiores é unha maneira de materializar o respecto e coidado cara a eles, unha tradición moi presente na cultura chinesa; por iso, escolleu para a súa vitrina dixital un bote de vitaminas.
Quan fala das dificultades que viviu para facerse un oco no mundo artístico e de como o racismo limita a visibilidade de artistas racializadas en España: “Case non hai ninguén racializado publicando novela gráfica, non porque non existan, senón porque non se lles dá a oportunidade. Cando fomos ao festival de cómic de Angoulême, no que España era país convidado, levaron máis de 100 autores e só tres éramos racializados: Nadia Hafid, Ken Niimura e eu. Puxéronme nunha mesa a falar 15 minutos e xa está. A semana pasada estaba en Harvard, tratáronme moito mellor fóra que dentro. Se o cómic xa queda atrás se falamos de literatura, as mulleres racializadas no mundo do cómic están sete veces por detrás”.
Sinala que, en España, a multiculturalidade e as experiencias de artistas racializadas non sempre se valoran: “Nin sequera se considera valiosa, entón, para acceder a axudas, a financiación… nin sequera consideran que a nosa realidade é valiosa. Se ti partes de aquí, a miúdo nós temos que partir de moito máis atrás. E é moi difícil manterse na carreira. Ata que puiden dedicarme só á arte pasaron case dez anos”.
A identidade, para Quan, é sobre todo verse a si mesma: “Para min é verme ou non verme. É dicir, unha vez que xa procesaches e dixestiches todo… de súpeto xa podo verme, non? Xa teño sensación de min mesma e podo verme. E verte para aceptarte ou non… igual hai partes de min mesma que non me gustan, pero xa as vexo”. Reconhece que durante anos buscouse nos demais, en como deberían ser os referentes, ata que comprendiu que mirar aos outros sen mirarse a un mesmo é como observar “a través dun cristal en vez de nun espello”.
Hoxe, a súa identidade é algo propio, que se pule e enfróntase ao que non lle gusta de si mesma ou do que a sociedade lle impuxo: “Para verte, tes que saber quen es”.
👂🏽 Se queres escoitar máis voces, podes facelo en @museomigracion